Tarama testleri
Bir durumun görülme olasılığını hesaplar veya risk düzeyini belirler. Sonuç “yüksek olasılık” ise bu tek başına bebeğin kesin olarak etkilendiğini göstermez.
Gebelik takibinde yapılan kontroller, anne adayının sağlığını izlemeye ve bebeğin gelişimi hakkında bilgi edinmeye yardımcı olur. Her gebelik için tek ve değişmez bir test listesi yoktur; takip planı kişisel sağlık durumuna göre düzenlenir.
Gebelik öğrenildiğinde mümkün olan en erken dönemde kadın hastalıkları ve doğum uzmanı veya gebelik takibini yürüten sağlık profesyoneliyle görüşmek önemlidir. İlk değerlendirmede son adet tarihi, önceki gebelikler, mevcut hastalıklar, kullanılan ilaçlar, aile öyküsü ve risk faktörleri konuşulur.
Türkiye Sağlık Bakanlığı gebe bilgilendirme materyalinde ilk izlemde kan ve idrar incelemeleri, kan grubu/Rh değerlendirmesi ve bazı enfeksiyon testleri gibi başlıklar yer alır. Uygulanacak paneli sağlık kuruluşunuz belirler.
Bu dönemde gebeliğin rahim içinde yerleşimi, gebelik haftası, çoğul gebelik olasılığı ve erken gelişim ultrasonla değerlendirilebilir. Uygun haftalarda kromozomal durumlara yönelik tarama seçenekleri hakkında bilgi verilir.
İkili kombine tarama, belirli kan belirteçleri ile ultrason ölçümünü bir araya getirerek bazı kromozomal durumlar için olasılık hesaplar. Hücre dışı DNA testi (NIPT) de bazı durumlarda tarama seçeneği olarak görüşülebilir. Bunlar tanı testi değildir; yüksek olasılık sonucu kesin tanı anlamına gelmez.
18–22. haftalar civarında ayrıntılı fetal anatomi ultrasonu gündeme gelebilir. Bu incelemede bebeğin organ ve yapıları, plasentanın konumu ve bazı gelişim özellikleri değerlendirilir. Görüntü kalitesi veya bebeğin pozisyonu nedeniyle bazı yapıların tekrar incelenmesi gerekebilir.
Gebelik diyabeti taraması çoğunlukla 24–28. haftalarda değerlendirilir. Kişisel risk faktörleri varsa sağlık ekibi daha erken veya farklı bir test planlayabilir.
Kontrollerde kan basıncı, anne adayının yakınmaları, bebeğin büyümesi ve hareketleri değerlendirilir. Gerektiğinde tam kan sayımı, idrar incelemesi, ultrason veya NST gibi ek değerlendirmeler istenebilir. Rh(D) negatif gebelerde anti-D uygulamasının gerekliliği ve zamanı sağlık ekibiyle konuşulur.
Her gebeye her kontrolde aynı görüntüleme veya laboratuvar testleri yapılması gerekmez. Ek testler, gebeliğin seyri ve klinik bulgulara göre belirlenir.
Bir durumun görülme olasılığını hesaplar veya risk düzeyini belirler. Sonuç “yüksek olasılık” ise bu tek başına bebeğin kesin olarak etkilendiğini göstermez.
Belirli durumları doğrulamak veya dışlamak için daha ileri inceleme sağlar. Amniyosentez ve koryon villus örneklemesi gibi işlemlerin yararları, sınırlılıkları ve riskleri uzmanla ayrıntılı konuşulmalıdır.